Thesaret e Humbura   nga Muharrem Blakaj

Mustafë XHEMAILI:
(Shkrimtar dhe publicist, redaktor i librit)

Roman me vlera të dalluara artistike

Romanin «Thesaret e humbura», i autorit, Muharrem Blakaj, botuar nga ShKSH “Mëmëdheu”, Prishtinë, 2005

Romani “Thesaret e humbura” i Muharrem Blakajt, është romani i dytë i këtij prozatori të ri, por të suksesshëm. Ky roman i porsa është një paraqitje mjaft interesante dhe kurioze për shkak se autori trajton lëndën e romanit, që te ne në Kosovë, në Shqipëri por edhe gjetiu ku krijojnë autorët shqiptarë, që për subjekt kanë veprimtaritë e shërbimeve sekrete serbe dhe aleatëve të tyre. Këto shërbime i kanë sjellë mjaft dëme popullit shqiptar edhe në të kaluarën. Për shembull ky autor në romanin e tij të parë “Misioni sekret” (“Rozafa”, Prishtinë 2004), trajton direkt veprimtaritë shkatërruese të këtyre shërbimeve kundër popullit shqiptar para dhe gjatë luftës së fundit në Kosovë.

Romani i ri i këtij prozatori, “Thesaret e humbura”, trajton një subjekt të gjetur në mënyrën vertikale në histori. Ngjarja ndodhë në Mbretërinë SKS, diku në Dukagjin. Pushtuesit e Kosovës dëshirojnë ta shtrembërojnë të vërtetën për historinë e Kosovës. Për ta bërë këtë me sukses ata formojnë ekipe arkeologësh të specializuar për të hulumtuar dhe gjetur objektet arkeologjike të kohës ilire dhe të mëvonshme, për t’i trajtuar e paraqitur ato para botës si gjetje arkeologjike të historisë serbe, për ta ndërtuar të “vërtetën”e tyre historike mbi Kosovën. Këtu përzihen edhe shërbimet sekrete të atëhershme serbe dhe veprojnë me ashpërsi të madhe kundër popullsisë shqiptare, kundër popullsisë që në atë kohë ishte e varfër, e pashkolluar, në kushte të rënda pushtimi dhe shfrytëzimi. Veprimtaria e këtij shërbimi si dhe operacionet e policisë serbe dalin mjaft realisht të trajtuara, me mjeshtri dhe në mënyrë korrekte nga pena letrare e autorit Muharrem Blakaj.

Materia e këtij romani është e zgjedhur dhe e trajtuar në mënyrë të shkëlqyer, gjë që e bënë romanin me vlera të dalluara artistike. Këtë lëndë ky autor e zhvillon dhe e shtjellon përmes personazheve dhe karaktereve të cilat jepen me një plastikë të gjallë. Është për të theksuar, se autori, përdor gjuhën si një mjet të fuqishëm, me një shkathtësi të dukshme letrare. Kjo bënë që romani të lexohet mjaft lehtë, të zgjoj dhe mbajë kureshtjen e lexuesve deri në fundin e librit (...) (Fragment nga një recensiojn më i gjatë)


Rrahim SADIKU:
(Shkrimtar dhe publicist)

Në vepër me një procede të fortë romaneske

Pasi e lexova romanin “Thesaret e humbura” të shkrimtarit Muharrem Blakajt, që u botua gjatë muajit nëntor të vitit 2005 në Prishtinë, nga SHKSH “Mëmëdheu” i St. Gallenit, erdha në përfundim se kjo vepër është e shkruar me një procede të fortë romaneske që ka një strukturë të qartë të rrëfimit dhe karaktereve të personazheve.

Autori me një mjeshtri të theksuar të të rrëfyerit të lëndës ka arritur që të na jap ngjarje dhe raporte të marrëdhënieve të një kohe, kur Kosova ishte e pushtuar nga Mbretëria SKS, dhe më konkretisht ato ngjarje zhvillohen në një pjesë të Rrafshit të Dukagjinit që për bazë kanë veprimtaritë e misioneve dhe shërbimeve sekrete serbe kundër popullit shqiptar, vlerave të tij historike, arkeologjike dhe morale.

Romani ka arritur që për lexuesin të sjell një rrëfim shumë interesant dhe tronditës: grabitqarët dhe pushtuesit bëjnë përpjekje për t’i grabitur thesaret e lashta ilire si dhe ato të më vonshme që ishin dhe janë identitet i Kosovës. Përmes materies artistike, personazheve me karaktere shumë të ndryshëm, Muharrem Blakaj, në romanin “Thesaret e Humbura” lexuesin dhe kritikën letrare e vë para një materie letrare të pakontestueshme.

Mënyra, trajtimi dhe paraqitja e lëndës në roman, është bërë nga autori përmes të rrëfyerit në mënyrë mjeshtërore të veprimeve dhe përplasjeve për interesa, por që shpesh kapërcejnë interesat personale. Njëkohësisht autori ka arritur që me përkushtim të përdorë mjaft mirë dhe saktë gjuhën si në të rrëfyerit e ngjarjeve por edhe gjuhën e personazheve.



Pjesë nga romni “Thesaret e humbura” nga Muharrem Blakaj

VI

Shiu kishte pushuar. Retë ishin shpërndarë. Qielli kishte marrë një pamje të kristaltë. Tutje nga kopshti vinin të gëzuar cicërimat e zogjve. Dielli, sa nuk ishte fshehur prapa maleve të Rugovës. Avulli i nxehtë që vinte nga toka e ngrohët dhe e lagur nga shiu, të përzier me aromën e trëndafilave, jepte erë të këndshme. Mila zbriti shkallët e drunjta dhe doli në oborr. Ashtu e vetmuar, u ul në stolin e drunjtë prapa kullës. Shikimin e hodhi nga kopshti, që kishte marrë një pamje të freskët pas shiut. Të rënat e tupanëve vazhdonin! Si nuk u lodhën vallë?
Sikurse çdo mbrëmje, edhe kësaj radhe mendja i shkoi të arkeologët. Qysh nga ajo natë, kur kishin qenë mysafir në shtëpinë e tyre, nuk i kishte parë më. Thuhej se ishin përqendruar në themelet e një kishe të vjetër, dhe nuk shqiteshin dot. Kishte pasur një parandjenjë se ditët me shi vetvetiu do t’i sillnin drejt qytezës, do t’i afronin shumë afër saj por... sikurse edhe herëve të tjera, do t’i kapërdinte kafeneja e madhe në qendër të qytezës, dhe prapë do të ktheheshin prapa pa i parë, mendoi e trishtuar!
Disa herë e kishte dëgjuar të shoqin të fliste i zëmëruar kundër tyre, e veçmas kundër Van Joviqit. Siç dukej ai nuk i përmbushte urdhrat e tij, ose nuk ju përmbahej rregullave ushtarake për zbulimin e atyre vjetërsirave të përlloçur. Mos vallë, kishte nuhatur diçka nga ajo mbrëmje, kishte menduar sa e sa herë me vete Mila, dhe tani nga xhelozia, gjithë inatin e shfrynte kundër Van Joviqit, duke e kursyer me qëllim fajtorin! Ky mendim e pickonte si gjarpër i pabesë, duke ia helmuar kujtimet e këndshme!
Pastaj, në imtësi i kujtonte ato çaste të pa përsëritshme në jetën e saj: Largimin në korridorin e errësuar pikërisht prej saj, dhe shtrëngimin nga duart e tij. Shumë herë i kishte kujtuar ato çaste duke i ngatërruar me imagjinatën e saj. I bëhej se atë natë, pas të shtënave të gjithë kishin ikur të frikësuar dhe, aty kishte mbetur vetëm për vetëm me Fransuan… pastaj, për t’ju ikur shikimeve kureshtare të shërbëtorëve, ishin futur në kthinën gjysmë të errët në fundin e hajatit dhe aty... Në ditët pasuese e kishte vizituar kthinën. Ishte një kthinë që e shtynte drejt imagjinatës. Më pas, i kishte urdhëruar shërbëtorët ta rinovonin dhe të vendosnin aty tryezën dhe minderin, për të pushuar në freskun e saj, në ditët e verës plot vapë. Edhe pse nuk donte assesi t’ia pohonte vetës gjithë veprimet e gjertanishme në lidhje me kthinën, e ndjente se motivi për rregullimin e saj lidhej pikërisht me kujtime të këndshme për të huajt... në fund të fundit, mendonte ajo, nëse do të hetohej, mbrojtjen e kishte të siguruar. Mjaftonte të thoshte se dikush kishte bërë përpjekje për dhunim, dhe nga ana e saj çdo gjë do të mbyllej. Do të vazhdonin hakmarrjet e heshtura të majorit kundër atyre që kishin guxuar t’ia përlyenin nderin! Kaq!
Sikur t’ia kishte pikasur mendimet i shoqi, disa herë e kishte ftuar drejt kthinës, por Mila nuk kishte pranuar. Një frikë tinëzare kishte filluar t’i depërtonte në çdo pjesë të trupi. Aq shumë kishte qenë e dhënë pas të huajve sa që kishte pasur raste që nuk e ndante dot nëse vetëm i kishte menduar, apo kishte folur me zë të lartë për ta gjatë dremitjeve, duke e zbuluar sekretin. Pastaj, si me zor e shqiste atë mendim të frikshëm, duke e lidhë me dëshirat tekanjoze të majorit.
Ndërkohë, ju bë se dëgjoi hapjen e portës së oborrit. Pastaj dëgjoi kërkëllimën që u mbyll, dhe hapat e dikujt që po ecte drejt hyrjes. Dëgjoi zëra. Eci ngadalë deri të këndi i kullës sa për të parë se kush ishte. Në mesin e luleve të trëndafilit, pa si të thyera siluetën e Miliqit, dhe fare pranë derës së hyrjes mezi e dalloi majorin. Tamam në kohën kur po bëhej gati të shfaqej për t’ju uruar mirëseardhje, dëgjoi Miliqin:
– … Van Joviqin me dy të huajt i lash vetëm në kullë... atje ku po bëhet dasma! Janë në besën e të zotit të shtëpisë!
– Ide e mrekullueshme, apo jo? Janë vetëm ata të tre, apo ka edhe të tjerë me ta? – pyeti pas pak majori.
– Vetëm ata! Me një gurë do t’i vrasim dy zogj! – u përgjigj Miliqi me zë të ulët!
– Shumë mirë! Nesër do të arrijnë edhe gazetarët… rast i mrekullueshëm! – tha majori, pa e fshehur entuziazmin. Pastaj me zë serioz pyeti: – në çfarë kohe kthehen?
– Krejt varet nga ne! Të zotin e shtëpisë e urdhërova mos t’i lëshon të dalin nga kulla derisa unë t’ju çoi fjalë!– tha Miliqi.
– Mirë! Ku ndodhet çeta e Agë Batushës, është afër? – pyeti majori.
– Jo, ai ndodhët shumë larg! Afër e kam Naipin e Dautit me dy të tjerë!
– Mirë, atëherë të lajmërohet ai. Kurse ti rri në distancë me njerëzit tuaj! Mbaje nën kontroll situatën. Pritat të zihen të Varret e Krushqve! Ndërsa unë do të kujdesëm për thesarin arkeologjik!... Ke kujdese, nuk dua të vrarë!
– Mos ke fare merak!... ujk i vjetër jam unë! – tha Miliqi duke qeshur, dhe u nis drejt portës në fundin e oborrit. Majori hyri në kullë. Deri jashtë dëgjoheshin hapat e tij duke i ngjitur shkallët e drunjta.
Për një copë herë Mila mbeti e shtangur. Mizëri mendimesh i shkonin nëpër kokë! Ishte e mundur vallë? Nga biseda e tyre e kuptoi se diçka e tmerrshme po përgatitej kundër të huajve. Pritat të zihen të Varret e Krushqve... pastaj thesari!... o zot! Ndoshta i ka rënë në erë punës tonë!... ndoshta i di të gjitha... ndoshta ai ka biseduar për mua në rrethe të ndryshme dhe ato fjalë i ka dëgjuar majori… tani do të hakmerret kundër tij!... Nuk dua të vrarë tha! Medoemos, i do të gjallë, për t’i marrë në pyetje! Ata do të kthehen natën vonë, të shkujdesur dhe, në dritë të hënës diku në mes të varreve do të ndodhë përleshja! Do t’i zënë si lepujt në qark, dhe me duar të lidhura do t’i fusin në burg! Aty, pastaj duke i marrë në pyetje naçallniku do të më përmendin mua... jo, jo! nuk bënë të rri kështu! Do të ndërmarr diçka për t’ju dalë në ndihmë atyre edhe vetës! Te fundi i fundit, vetëm emri im mos të përmendët. Po thesaret?... gazetarët... çlidhje kanë këto me mua? Pyeti vetën e hutuar!

*
Mila hyri lehtë në studion e majorit. Ai, si gjithmonë rrinte ulur në kërrigën e tij pranë shkresave të shpërndara në mënyrë të çrregullt mbi sipërfaqen e tavolinës.
– Ishte Miliqi këtu? – pyeti Mila derisa ulej në kolltuk.
– Po, pse? – foli majori pa interes.
– Sikur biseduat rreth një pusie me njerëzit e tij! – tha Mila me një vështrim zhbirues.
– Pse e lodhë vetën kot me këto gjëra? – pyeti majori i habitur duke u kthye i tëri drejt saj, dhe vazhdoi: – fshehtësi ushtarake... punë shteti!... ende s’u mësove me to?” – tha me buzëqeshje. Pastaj u ngrit nga karrigia e tij dhe zuri vend pranë saj, duke zgjatur dorën për t’ia ledhatuar faqen! Mila largoi kokën në anën tjetër me neveri. Ashtu e inatosur, u ngritë në këmbë dhe doli jashtë.
Koha ecte shpejt. E vetme, nuk bënte dot gjë! Disa herë i shkoi mendja të gruaja e naçallnikut. Sikur të shkonte deri të ajo. T’ia tregonte hallin, dhe së bashku të gjenin ndonjë zgjidhje. Por, ja që shkova! Çfarë ti them? Çfarë ti tregoi e çfarë ti fshehë?... ata ndodhën në kullën e një malësori shqiptar! Si të futemi në atë kullë ku ka dasmë, në mes të atyre njerëzve? Për çfarë do të na marrin? O zot... e pamundur! E trishtuar u ulë në minderin e madh në dhomën e miqve. Tani u bë ç’e kishte ndërmend të bëhej! Ata, sigurisht tanimë i kanë zënë pritat! Le të dalë ku të dalë!
Mendimet ia treti kuisja e derës së zyrës së majorit. Ai, si hije e zezë nate doli. Si gjithmonë, në raste të aksioneve të tilla nuk fliste fare. Edhe kësaj radhe doli i heshtur si prej varri dhe me nxitim i zbriti shkallët. Pas tij u dëgjua vetëm kërkëllima e derës që po mbyllej! Mila me të shpejt doli në dritare. Nga lartë, në atë gjysmerrësirë, pa trupin e tij të shkurtër që me hapa gjysmë ushtarak doli nga porta e oborrit.
Errësira kishte mbuluar dritëhijet e kullave. Një erë e freskët, por e ashpër tundi gjethet e pemëve në kopsht. Nga dritarja e hapur, hyri një vrushkull i ajrit të freskët, duke i përplasur kanatat. Mila mbylli dritaren. Pastaj hyri në dhomën e saj dhe filloi të zhvishej. Me ngutë donte t’i ndërronte rrobat dhe të dilet nga kjo kullë misterioze që herë-herë, i bëhej se ishte varri i saj për të gjallë! Cak ishte gruaja e naçallnikut, të cilës do t’ia tregonte hallin. Edhe ajo, jo në herë, i kishte treguar aventurat e saj! Gjithsesi ishte më mirë! Tamam në kohën kur ishte fare lakuriq, dëgjoi një trokitje të njohur dere.
– Prit pak! – thirri Mila, pastaj mori pelerinën dhe e hodhi krahëve! Me nxitim e hapi derën dhe me inat pyeti: – Hë, çfarë do tani?!
– Darkën zonjë... ua solla darkën! – foli me ndrojtje shërbëtori duke mbajtur në dorë tabakun.
E hutuar, vështrimin e hodhi mbi tabak. Era e këndshme e mishit të pjekur ia gudulisi lehtë hundët por nga hutimi ajo nuk e pa mishin, por vetëm copën e prerë të djathit, që ditë më parë ua kishte sjellë nga bjeshka Keq Syku.
– Keq Syku!... ah... ai!... – mërmëriti si me vete, sa mezi u dëgjua. Pastaj me një shpejtësi marramendëse në trurin e saj skicoi Keq Sykun, i veshur me rroba të zeza që çante me shpejtësi drejt atyre bokërimave për t’u futur në atë kullë të rrezikshme, në mes të asaj zallahie, në mes të zhurmës e klithjeve, në mes vallesh e këngësh, për t’i lajmëruar...
– The gjë zonjë? – ia ndërpreu mendimet shërbëtori!
– Mundë ta gjesh... tani menjëherë më duhet? – pyeti Mila krejt e hutuar, pasi instinktivisht nga dora ia kishte marrë tabakun me ushqime.
– Cilin zonjë? – pyeti i hutuar shërbëtori.
– Keq Sykun thash...
– Tani sa e lash në kafene! Pse, të ka ndodhur gjë zonjë? – e ndërpreu shërbëtori plak.
– Shko e gjeje! Urgjentisht sillma këtu!... dhe shshsh, askujt asnjë fjalë! Kur të vini, hyni nga dera e kopshtit, a more vesh!
– Si urdhëro zonjë! – tha shërbëtori dhe filloi t’i zbriste shkallët me nxitim.
Koha deri sa u dëgjua dera e kopshtit të hapej, ju duk tmerrësisht e gjatë. Disa herë doli në dritare duke shikuar jashtë. Nata kishte mbështjellë çdo gjë në gjirin e saj. Xixëllonjat endeshin të qeta në kopshtin e saj me barkun e tyre të prushtë. Ju bë se edhe barku i saj po digjej nga i njëjti prush. Qindra mendime të tmerrshme i shkuan nëpër kokë. Një njeri i huaj, krejt i huaj për të, por, tepër i afërt me burrin e saj, një natë të bukur vere hynte fshehurazi nga dera e kopshtit, kalonte përmes xixëllonjave dhe i shoqëruar nga shërbëtori plak, futej në shtëpi pa dijen e të shoqit, por me urdhrin e saj! Dhe pikërisht atij njeriu duhej t’ia tregonte një sekret që nuk ia kishte treguar askujt, bile ndonjëherë ishte përpjekur t’ia fshihte edhe vetvetes... duhej t’i tregonte lidhjet e fshehta të saj me një të huaj... lidhje që sa kishin filluar por... tani nuk ishte koha të merrej me ëndrra të kota, duhej t’i shpëtonte ata nga më e keqja pastaj... pastaj! E çfarë pastaj? Unë nuk kam ndonjë lidhje me të! Ishte vetëm një simpati çasti e asgjë më tepër! Megjithatë, tani duhej t’i shpëtonte nga tmerri që ua kishte përgatitur burri i saj me shokët e tij të pistë!
Trokitja në derë e tmerroi edhe më tepër. Çdo t’i thoshte shërbëtorit për këtë ftesë? Çdo t’i thoshte Keq Sykut kur të hynte në dhomën e saj?
– Urdhëro! – tha me një zë të dridhur sikur nuk ishte zëri i saj.
Derën u hap ngadalë, nga një dorë e ndrojtur. Kur e pa shërbëtorin të vetmuar në derë, sa nuk klithi nga zhgënjimi.
– Ai të pret në fundin e shkallëve zonjë! – foli shërbëtori me zërin gjysmë të mekur nga lodhja.
– Të faleminderit. Je i mrekullueshëm! – tha Mila e lehtësuar. Nga komodina mori një bankënotë dhe ia zgjati shërbëtorit. – Tani shko e çlodhu në dhomën tuaj, Natën e mirë!
– Natën e mirë! – tha shërbëtori i gëzuar duke shikuar bankënotën, dhe u nis drejt dhomës së tij.
Mila zbriti shkallët me nxitim. Poshtë e priste Keq Syku. Në dritën e zbehtë të llambës, pa rrobat e tij të zeza. Kishte dëgjuar se ai sa herë që udhëtonte natën vishej me rroba të zeza. Këtë e bënte me qëllim të mos dallohej nga errësira.
– Me keni ftuar zonjë? – pyeti ai, porsa Mila i kishte zbrit shkallët.
– Po!... të thirra për një punë urgjente! Do ta them një fshehtësi, nëse me premton se çdo gjë do të mbetët mes nesh! – tha Mila e ndrojtur, por e vendosur.
– Si urdhëro zonjë. Jam i tëri nën urdhrat tuaja! – foli Keq Syku duke e shikuar në sy.
– Arkeologët ndodhën në kullën e dasmës... janë në rrezik! – tha me ndrojtje Mila.
– Në rrezik? – pyeti Keq Syku i hutuar.
– Kërkoi nga ju që t’i njoftosh...
– Zonjë!... ata janë në besën e...
– Tani duhet lajmëruar... – e ndërpreu Mila.
– Do t’i lajmëroi zonjë... por...
Mila ndjeu peshën e vështrimit të tij në gushën e saj gjysmëlakuriqe. Fjalët e tij nuk i dëgjoi për një çast. Ngriti dorën dhe tërhoqi jakën duke e mbuluar më mirë gjoksin. U përqendrua të dëgjonte se çfarë thoshte, por ai nuk po fliste më. Vështrimit të tij nuk i iku as kësaj radhe. Ai me sytë të ndezur prush, me këmbëngulje kërkonte sytë e saj. Mila disa herë ngriti kokën në përpjekje për t’ia sqaruar rrethanat, por gjithmonë ndeshej në ata sy si thëngjij të ndezur që e bënin të ulte kokën pa mundë t’i thoshte asnjërën nga ato që i mendonte.
– Jeni shumë e bukur zonjë! – foli me zë të dridhur Keq Syku.
O zot, mendoi Mila me vete, edhe kjo me duhej tani. Një drithërimë e lehtë, e përzier me frikë ia përshkoi tërë trupin. Çdo gjë mundë të kishte menduar! Çdo gjë mundë të kishte planifikuar por, që një copë fshatar i leckosur, i tulatur, e plot nënshtrim para burrit të saj, t’i thoshte fjalë të tilla, kurrë nuk i kishte shkuar mendja.
– Si guxon të flasësh kështu? – pyeti Mila, por dukej se më tepër këtë pyetje ia kishte shtruar vetës së sa atij.
Në çast, një drithërimë tjetër ia përshkoi tërë trupin tani më të drobitur. Në katin sipër, ishte shërbëtori plak. Ajo dyshoi se ai e përgjonte çdo bisedë apo lëvizje të saj! Këtë, ai e kishte bërë edhe herë të tjera! E shqetësuar, vuri gishtin të hunda që tjetri mos të fliste, dhe në heshtje të plotë ia kthej shpinën. Edhe pse nuk e ftoi, Keq Syku e ndoqi pas. Para kthinës ndaloi. Ajo u kthye vrullshëm, duke i dhënë pushtet vetës para tij, por Keq Syku, edhe kësaj radhe ia mori fjalët nga goja!
– Kohë të gjatë të kam ëndërruar zonjë... kam qenë i bindur se do të vijë ky çast një ditë, dhe ja erdhi!
– Si guxon?!...– tha për të dytën herë Mila, por kësaj radhe me zë të ashpër. Në vend të përgjegjës, ndjeu dorën që ia mbështolli belin. Në atë gjysmerrësirë nuk ia vërente dot pamjen e fytyrës se çfarë shprehje kishte, por frymëmarrjen e shpejtuar dhe drithërimën e trupit, e ndjente me trupin e saj. Pastaj, ndjeu fërkimet e ashpra të tirqve, në mes të kofshëve. Në vend që të largohej, të kundërshtonte, apo të klithte e tmerruar, siç e kishte menduar me parë, ajo e la të lirë trupin e saj të mbështillej në përqafimin e tij të zhguntë. Pastaj ngadalë, pa e shkëputur nga duart e tij, ai e tërhoqi drejt kthinës së errët. Ndjeu peshën e duarve të tij që e shtynin drejt shtrirjes. As kësaj radhe nuk e kundërshtoi vullnetin e tij. Pasi ishte shtrirë e bindur mbi minder, ndjeu peshën e trupit të tij kërleshan...

detajet e librit